Múa Mỡi của người Mường ở Yên Bái

Ý nghĩa của điệu múa Mỡi là cầu mùa, cầu duyên

Có thể nói, văn hóa người Mường rất đặc sắc, phong phú và múa Mỡi là một đặc trưng, điệu múa truyền thống này mang ý nghĩa rất lớn trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc Mường nơi đây.

Cứ mỗi dịp xuân về, người Mường ở lại tổ chức múa Mỡi ở nhà thầy mo uy tín trong bản. Lễ hội múa Mỡi thường được tổ chức vào mùa xuân đầu năm để con cháu có cơ hội dâng thỉnh các vị thần linh, tổ tiên đã che chở, phù hộ cho một năm mạnh khoẻ, mưa thuận gió hoà, bình an, no đủ.

Người đứng ra tổ chức Múa Mỡi là thầy Mo có uy tín trong bản. Nghi lễ đầu tiên đó là dựng cây nêu trước cổng nhà thầy Mo, tín hiệu thông báo lễ hội chuẩn bị được diễn ra. Công việc đầu tiên của các gia đình trong bản là đi rừng tìm kiếm nguyên liệu về để dựng cây bông. Cây bông được coi là linh hồn của lễ hội, mọi diễn trình lễ hội đều diễn ra quanh không gian dựng cây bông, nó được coi là cây nghi lễ, nơi trú ngụ của các đấng thần linh khi được mời xuống dự hội vui chơi cùng dân làng.

Lễ vật dâng cúng thần linh được bà con chuẩn bị, chế biến từ các sản vật địa phương gồm có: đầu lợn, bánh chay, bánh trưng, bánh ống, cơm, xôi, rau chay, măng, lá đu đủ, 1 nải chuối, rượu.

Bắt đầu vào lễ, thầy Mo mặc quần áo truyền thống, đầu quấn khăn Mơi, tay cầm quạt, ngồi giữa một chiếc chiếu trải ở khu vực giữa nhà. Thầy Mo thay mặt tất cả mọi người tham gia trong lễ hội đứng trước mâm cúng khấn.

Điệu múa nghi lễ này của thầy mo mang ý nghĩa là thần tiên đã nhập vào thầy để vui chơi cùng con cháu. Khi đã nhập vào, thầy mo sẽ múa điệu quay tròn lắc lư đầu, thầy vừa múa nhập đồng miệng vừa lẩm nhẩm điệu hát.

Sau khi thầy mo nhập đồng xong mọi người bắt đầu vào màn múa đầu tiên theo nhịp gõ trống, chiêng, điệu múa trầu (hay còn gọi là múa nàng tiên) mời các nàng tiên trên trời xuống để dự lễ hội múa vui cùng bà con dân bản. Tham gia điệu múa này chủ yếu là sáu nghệ nhân mặc trang phục truyền thống, khăn Mỡi vắt qua vai, khi vào điệu múa khăn Mỡi sẽ được chuyển từ vai xuống tay thành đạo cụ múa. Đạo cụ dùng trong điệu múa là những thanh nứa dài, gõ lên một tấm gỗ theo nhịp 3 - 4 kết hợp với âm thanh của trống và chiêng. Mọi người cùng say sưa múa, điệu múa cứ lặp đi lặp lại, từ vị trí ban đầu di chuyển theo vòng tròn rồi lại xoay lại quanh cây Cần Bông.

Tiếp theo là điệu múa “Mùa Cuổi” (múa Cuội) hay Thần tiên xuống chơi. Điệu múa mang ý nghĩa rằng thần tiên ở trên trời đã nghe thấy lời cúng khấn của con cháu nên đã nhập đồng xuống trần gian cùng vui chơi. Tất cả mọi người cùng nhau vui chơi, cùng tham gia vào màn múa. Trong điệu múa này, có một phần rất đặc biệt đó là phần “phán bông” của thầy Mo, các cô gái rất náo nức đón đợi phần này bởi qua lời phán của Thầy Mo một trong số các cô gái xinh đẹp, đảm đang, khéo léo tham gia và công việc chuẩn bị cây bông sẽ được thầy chọn và phán là người khéo tay nhất đã làm ra bông hoa đẹp nhất.

Điệu múa Mỡi là một phần trong cuộc sống của người Mường

Sau một hồi múa vui, thầy Mo sẽ ra hiệu cho mọi người chuyển sang điệu múa mô tả những trò chơi thể thao, các trò chơi ở đây chủ yếu là ném còn, đánh đu, kéo co… Kết thúc điệu múa này thì Cuội nhập vào thầy, lúc này thầy Mo đứng bật dậy múa các động tác lạ khác hẳn với các động tác đã múa trước, có sự trêu ghẹo các cô gái xinh của bản và bị các cô gái đuổi về trời. Kết thúc, tất cả mọi người cùng ngồi quây quần bên nhau, chúc nhau chén rượu và hẹn năm sau thần tiên sẽ quay trở lại vui cùng bản Mường.

Múa Mỡi là điệu múa truyền thống mang ý nghĩa rất lớn trong đời sống văn hoá tinh thần của đồng bào Mường vừa mang tính linh thiêng, vừa mang tính vui nhộn, hài hước.

Có thể nói, múa Mỡi là điệu múa truyền thống mang ý nghĩa rất lớn trong đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc Mường ở Yên Bái thể hiện khát vọng và ước mơ về cuộc sống tự do vươn tới ấm no, hạnh phúc và ca ngợi tình yêu đôi lứa được người Mường gửi gắm qua các lễ hội.

Ánh Ngọc